Cep telefonlar\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck zaferlerinden biri, kol saatlerinin yerini (k\u0131smen) almak oldu. B\u00f6ylece dikkatimiz i\u00e7in yar\u0131\u015fan \u015firketler telefona s\u0131k s\u0131k bakmam\u0131z\u0131 garantiliyor. Telefon da geli\u015fmi\u015f bir tuzak gibi \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor: bakt\u0131\u011f\u0131n anda sana bildirimli simgeler, h\u0131zl\u0131 bir dopamin dozu sunan reng\u00e2renk uygulamalar, hatta baz\u0131 \u00fcreticilerde aray\u00fcz\u00fcn i\u00e7inde reklam g\u00f6steriyor. (Y\u00fcz tan\u0131mayla kilit a\u00e7ma da bir ba\u015fka zaferdi: art\u0131k telefonun kilidini bilin\u00e7li olarak a\u00e7mana bile gerek yok. Saate bakmak i\u00e7in \u00e7\u0131kar\u0131yorsun, y\u00fcz\u00fcn\u00fc tan\u0131yor ve kendini yeniden uygulamalar\u0131n ve dikkat da\u011f\u0131t\u0131c\u0131lar\u0131n denizinde buluyorsun.)<\/p>\n\n\n\n
Daha \u00f6nce launcher nedir<\/a> yaz\u0131m\u0131zda anlatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, telefonunun ana ekran\u0131 dikkatini bir yerlere y\u00f6nlendiren bir kav\u015fak gibi \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve ilk g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn \u015fey oldu\u011fu i\u00e7in dikkatini nereye y\u00f6neltece\u011finin zeminini haz\u0131rlar. Bir\u00e7ok ki\u015fi telefonu saate bakmak ya da belirli bir mesaja cevap vermek i\u00e7in eline al\u0131r ve yirmi dakika sonra kendini aramad\u0131\u011f\u0131 bir videoyu izlerken bulur, oraya nas\u0131l geldi\u011fini pek hat\u0131rlamadan.<\/p>\n\n\n\n Bu d\u00fczenden ka\u00e7mak i\u00e7in k\u0131sa s\u00fcrede alternatifler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve minimalist launcher’lar gelmeye ba\u015flad\u0131. Fikir iyi ama bir s\u0131n\u0131r\u0131 var: bir\u00e7ok ki\u015fide birka\u00e7 hafta i\u015fe yar\u0131yor, sonra etkisi yava\u015f yava\u015f azal\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Android’de launcher, ana ekran\u0131n\u0131 \u00e7izen uygulamad\u0131r: simgeler, klas\u00f6rler, t\u00fcm uygulamalar\u0131 buldu\u011fun \u00e7ekmece\u2026 Telefonla birlikte bir tane gelir ama kolayca ba\u015fkas\u0131yla de\u011fi\u015ftirilebilir.<\/p>\n\n\n\n Minimalist launcher, ekran\u0131 bilerek s\u0131k\u0131c\u0131 h\u00e2le getiren (ya da belki s\u0131k\u0131c\u0131 de\u011fil, daha sade diyelim) bir launcher’d\u0131r. Pek \u00e7ok tarz\u0131 var: \u00f6rne\u011fin d\u00fcz bir arka plan \u00fczerinde yaln\u0131zca k\u0131sa bir yaz\u0131l\u0131 isim listesi b\u0131rakanlar, baz\u0131lar\u0131 renksiz, baz\u0131lar\u0131 g\u00f6rsel olarak \u00e7ok \u00f6zenli. Ama hepsi ayn\u0131 sezgiden yola \u00e7\u0131kar: g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde daha az \u015fey, seni \u00e7a\u011f\u0131ran daha az \u015fey.<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u0130\u015fe yar\u0131yorlar, oras\u0131 kesin. \u00dcstelik bu sadece bir his de\u011fil: olduk\u00e7a iyi ara\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f en az \u00fc\u00e7 nedeni var.<\/p>\n\n\n\n 2016’da, o d\u00f6nem Google’da teknolojinin dikkatimizi nas\u0131l etkiledi\u011fini inceleyen Tristan Harris, How Technology Hijacks People\u2019s Minds<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir deneme yay\u0131mlad\u0131. En bilinen fikirlerinden biri, telefonun bir slot makinesi gibi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131d\u0131r: kilidini her a\u00e7t\u0131\u011f\u0131nda kar\u015f\u0131na ne \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 bilmezsin (bir mesaj, bir \u201cbe\u011feni\u201d ya da hi\u00e7bir \u015fey) ve kolu tekrar tekrar \u00e7ekmene neden olan \u015fey de tam olarak bu belirsiz \u00f6d\u00fcld\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce, ana ekran kollarla dolu bir \u0131zgarad\u0131r. Her renkli simge bir davettir; kimi zaman k\u0131rm\u0131z\u0131 bildirim balonuyla birlikte, tam da telefonu her eline ald\u0131\u011f\u0131nda ge\u00e7ti\u011fin yere yerle\u015ftirilmi\u015ftir. Instagram’\u0131 a\u00e7mak istiyor olman da gerekmez. Kafan\u0131n \u00fc\u00e7 saniyelik bir u\u011fra\u015f arad\u0131\u011f\u0131 anda orada olmas\u0131 yeter (markette kasa kuyru\u011funda, asans\u00f6rde, ba\u015fka bir \u015fey y\u00fcklenirken).<\/p>\n\n\n\n Minimalist bir launcher kollar\u0131 aradan kald\u0131r\u0131r<\/strong> ve sana hi\u00e7bir \u015feyi yasaklamaz, sadece onlar\u0131 \u00f6n\u00fcne koymay\u0131 b\u0131rak\u0131r.<\/p>\n\n\n\n En ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yapan uygulamalar\u0131n simgelerinin canl\u0131 renkli olmas\u0131 tesad\u00fcf de\u011fil. Dikkat \u00e7ekmek i\u00e7in tasarlan\u0131rlar ve bunu ba\u015far\u0131rlar. Bunun ne kadar etkili oldu\u011funa dair olduk\u00e7a somut bir ipucu var: 2020’de The Social Science Journal<\/em>‘da yay\u0131mlanan bir \u00e7al\u0131\u015fmada Alex Holte ve Richard Ferraro bir grup \u00fcniversite \u00f6\u011frencisinden telefonlar\u0131n\u0131 bir hafta boyunca gri tonlamaya almalar\u0131n\u0131 istedi ve \u00f6\u011frencilerin ekran s\u00fcresi g\u00fcnde ortalama yakla\u015f\u0131k 38 dakika d\u00fc\u015ft\u00fc. Sonraki \u00e7al\u0131\u015fmalar da daha m\u00fctevaz\u0131 olsa da ayn\u0131 y\u00f6nde etkiler buldu.<\/p>\n\n\n\n Bir\u00e7ok minimalist launcher rengi t\u00fcm sistemden kald\u0131rmaz (bir uygulamay\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131nda onu her zamanki gibi g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn) ama kilidi a\u00e7t\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn ekrandan kald\u0131r\u0131r. Bu da tam olarak telefonla ne yapaca\u011f\u0131na karar verdi\u011fin and\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc neden bize g\u00f6re en ilgin\u00e7 olan\u0131. 2023’te Heidelberg \u00dcniversitesi ve Max Planck Enstit\u00fcs\u00fc’nden ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar PNAS<\/em> dergisinde one sec \u00fczerine bir \u00e7al\u0131\u015fma yay\u0131mlad\u0131: one sec, g\u00f6z kulak olmay\u0131 kendin se\u00e7ti\u011fin bir uygulamay\u0131 a\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda birka\u00e7 saniyeli\u011fine araya giren ve sana o uygulamay\u0131 a\u00e7mama se\u00e7ene\u011fi sunan bir uygulama. Hi\u00e7bir \u015feyi engellemiyor, sadece bir an bekletiyor. Yine de alt\u0131 haftan\u0131n sonunda 280 kat\u0131l\u0131mc\u0131 bu uygulamalar\u0131 %57 daha az a\u00e7\u0131yordu (Gr\u00fcning, Riedel ve Lorenz-Spreen, 2023). D\u00fcr\u00fcst olmak gerekirse, yazarlardan birinin uygulaman\u0131n yarat\u0131c\u0131s\u0131 oldu\u011funu bilmekte fayda var; yine de \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n tasar\u0131m\u0131 yay\u0131mlanm\u0131\u015f durumda ve isteyen inceleyebilir.<\/p>\n\n\n\n En \u00e7ok \u015fey anlatan sonu\u00e7, ayn\u0131 yazarlar\u0131n ikinci bir deneyinden geldi: en \u00e7ok etkileyen \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnmeye \u00e7a\u011f\u0131ran mesaj de\u011fil, a\u00e7mama se\u00e7ene\u011finin g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde olmas\u0131yd\u0131; daha az \u00f6l\u00e7\u00fcde de o k\u0131sa bekleme. Yani yasa\u011fa gerek yok. K\u00fc\u00e7\u00fck bir basamak ve g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu yeter.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Asl\u0131nda iyi bir minimalist launcher’\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 da bu. Eskiden bir dokunu\u015f uza\u011f\u0131nda olan bir uygulamay\u0131 art\u0131k araman gerekti\u011finde, otomatik hareket k\u00fc\u00e7\u00fck de olsa bir karara d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Ve o k\u00fc\u00e7\u00fck anda s\u0131k s\u0131k hay\u0131r dersin.<\/p>\n\n\n\n S\u0131n\u0131r tam burada: minimalist bir launcher her \u015feyden \u00f6nce bir eksiltmedir. Simgeleri, rengi, k\u0131sayollar\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcr ve dolay\u0131s\u0131yla geride bir bo\u015fluk b\u0131rak\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Telefonun kilidini a\u00e7ma hareketi yaln\u0131zca ekranda ne oldu\u011funa ba\u011fl\u0131 de\u011fildir, niyetine de ba\u011fl\u0131d\u0131r: can\u0131n s\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, ba\u015flamak istemedi\u011fin tats\u0131z bir i\u015ften ka\u00e7mak i\u00e7in, asans\u00f6rdeki sessizli\u011fi doldurmak i\u00e7in ya da sadece saate bakmak i\u00e7in. Simgeleri kald\u0131rmak bu nedenlerin hi\u00e7birini ortadan kald\u0131rmaz. Can s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 yerinde durur, tats\u0131z i\u015f h\u00e2l\u00e2 yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r ve asans\u00f6rdeki sessizlik eskisi kadar rahats\u0131z edicidir. De\u011fi\u015fen tek \u015fey, art\u0131k kilidi a\u00e7t\u0131\u011f\u0131nda o bo\u015flu\u011fu dolduracak hi\u00e7bir \u015feyin olmamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Ve beyin h\u0131zl\u0131 \u00f6\u011frenir. S\u00fcrt\u00fcnme, uygulamay\u0131 aramak bir karar olarak kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece i\u015fe yarar; ama zamanla o k\u00fc\u00e7\u00fck basamak da otomatikle\u015fir. Ba\u015fta kilidi a\u00e7ars\u0131n, bo\u015f ekran\u0131 g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn ve ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in bir saniye durursun. Birka\u00e7 hafta sonra parma\u011f\u0131n kendili\u011finden arama kutusuna gider, Instagram’\u0131n ilk \u00fc\u00e7 harfini ezbere yazar ve daha karar vermeden i\u00e7eridesindir. S\u00fcrt\u00fcnme kaybolmad\u0131; sadece ona al\u0131\u015ft\u0131n ve art\u0131k her zamanki hareketin bir par\u00e7as\u0131 oldu. Uygulama denizini g\u00f6rmemek h\u00e2l\u00e2 faydal\u0131 ama etkisi giderek azal\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bunun nedeni, launcher’\u0131n daha az sald\u0131rgan da olsa dikkatini zaman\u0131n i\u00e7in sava\u015fan uygulamalara y\u00f6nlendiren bir kav\u015fak olmaya devam etmesidir. Sadece bir \u015feyleri kald\u0131r\u0131rsan dikkatinin nereye gitti\u011fini de\u011fi\u015ftirmi\u015f olmazs\u0131n, yaln\u0131zca yoluna engeller koyars\u0131n. Dikkat biraz suya benzer: bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 kapat\u0131p ba\u015fka bir tane a\u00e7mazsan sonunda en yak\u0131n \u00e7atla\u011f\u0131 bulur.<\/p>\n\n\n\n B\u0131rakmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n her al\u0131\u015fkanl\u0131kta benzer bir \u015fey olur. Daha az tatl\u0131 yemek istiyorsan ve yaln\u0131zca tatl\u0131 almamakla yetinirsen birka\u00e7 g\u00fcn dayan\u0131rs\u0131n, ama bir hafta sonra a\u015fa\u011f\u0131daki bakkala bir \u015feyler almaya inersin. Genelde i\u015fe yarayan, o anda elinin alt\u0131nda ba\u015fka bir \u015fey olmas\u0131d\u0131r, \u00f6rne\u011fin bir meyve. Onu yedi\u011finde a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n yine ge\u00e7er, \u00fcstelik bir \u015fey de kazan\u0131rs\u0131n; \u00e7\u00fcnk\u00fc tatl\u0131 iste\u011fiyle bo\u011fu\u015fmak yerine sana iyi gelen bir \u015fey yiyorsundur.<\/p>\n\n\n\n Zararl\u0131 bir al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 \u00f6ylece b\u0131rakmak kolay de\u011fildir; genellikle yerine ba\u015fka bir al\u0131\u015fkanl\u0131k konur ve yerine konan \u015fey \u00f6ncekini yasaklamakla kalmay\u0131p sana bir \u015fey katt\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ok daha iyi i\u015fe yarar. Telefonda da durum ayn\u0131. Onu eline alma d\u00fcrt\u00fcs\u00fc g\u00fcnde birka\u00e7 kez ortaya \u00e7\u0131kmaya devam edecek; bu y\u00fczden as\u0131l soru yaln\u0131zca onu nas\u0131l frenleyece\u011fin de\u011fil, ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda onu nereye y\u00f6neltece\u011fin.<\/p>\n\n\n\n Bu y\u00fczden gereken, launcher’a dikkatini y\u00f6neltebilece\u011fi bir hedef vermek: zaman\u0131nla ne yapmak istedi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp dikkatini oraya ta\u015f\u0131mak, b\u00f6ylece o bo\u015fluk senin i\u00e7in ger\u00e7ekten \u00f6nemli olan \u015feylerle dolsun. Bunun i\u015f olmas\u0131 da gerekmiyor. \u00dc\u00e7 g\u00fcnd\u00fcr erteledi\u011fin o arama, yar\u0131da b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n kitap ya da bug\u00fcn ko\u015fuya \u00e7\u0131kmak istedi\u011fini hat\u0131rlamak olabilir. \u00d6nemli olan, kafan\u0131n bir u\u011fra\u015f arad\u0131\u011f\u0131 o birka\u00e7 saniyede ba\u015fkalar\u0131n\u0131n senin yerine se\u00e7ti\u011fi bir \u015feyle de\u011fil, kendi se\u00e7ti\u011fin bir \u015feyle kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131.<\/p>\n\n\n\n \u00d6rne\u011fin bir tu\u015flu telefon<\/em>, ayn\u0131 fikrin en u\u00e7 noktas\u0131d\u0131r ve bu y\u00fczden benzer bir etki yarat\u0131r. Ama b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 bo\u015fluk \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr; \u00e7\u00fcnk\u00fc se\u00e7ene\u011fi ve ara\u00e7lar\u0131 s\u00fcrt\u00fcnmenin arkas\u0131na saklamak yerine tamamen elinden al\u0131r. Dolduracak hi\u00e7bir \u015fey olmayan daha b\u00fcy\u00fck bir bo\u015flu\u011fu s\u00fcrd\u00fcrmek de daha zordur.<\/p>\n\n\n\n Sorun yaln\u0131zca ekranda ne oldu\u011fu de\u011fil de ona neden bakt\u0131\u011f\u0131n ve ekran\u0131n dikkatini nas\u0131l y\u00f6nlendirdi\u011fiyse, soru da de\u011fi\u015fir. Art\u0131k mesele ka\u00e7 uygulamay\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutmak istedi\u011fin de\u011fil, kafan\u0131n bir u\u011fra\u015f arad\u0131\u011f\u0131 o saniyelerde neyle kar\u015f\u0131la\u015fmak isteyece\u011fin.<\/p>\n\n\n\n Neredeyse herkes i\u00e7in d\u00fcr\u00fcst cevap; o g\u00fcn yapmas\u0131 gerekenler, ajandas\u0131 ya da yapmaya niyetlendi\u011fi \u015feyler olurdu. Mesele her an \u00fcretken olmak de\u011fil (kendimizin k\u00f6lesi olmak istemiyoruz); ne yapman gerekti\u011fini bilmek ve zaman\u0131 gelince yapmak. Senden bir \u015feyler alan bir ana ekranla sana bir \u015feyler katan bir ana ekran aras\u0131ndaki fark bu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n duqe bu sorundan do\u011fdu. \u0130lk fikir, ekran s\u00fcresini azaltan ve odaklanma moduyla dikkatini toplaman\u0131 sa\u011flayan bir launcher’d\u0131. Ancak geli\u015ftirme s\u0131ras\u0131nda yukar\u0131da bahsetti\u011fimiz bo\u015flukla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131k ve uygulama ba\u015fka bir \u015feye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Elinden i\u015flev ve ara\u00e7 almayan, aksine yenilerini ekleyen ve telefonu olmas\u0131 gereken araca d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren bir launcher istedik.<\/p>\n\n\n\n Bu y\u00fczden duqe’de kilidi a\u00e7t\u0131\u011f\u0131nda bir uygulama listesi de\u011fil, g\u00fcn\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn: bug\u00fcnk\u00fc g\u00f6revlerin, etkinliklerin ve bekleyen i\u015flerin. Uygulamalar h\u00e2l\u00e2 orada, \u00e7ekmecede; ama yaln\u0131zca senin eklemeye karar verdiklerin. \u0130\u00e7eride nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek istersen launcher nedir ve duqe onu nas\u0131l de\u011fi\u015ftiriyor<\/a> yaz\u0131s\u0131nda anlat\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\nMinimalist launcher nedir<\/h2>\n\n\n\n
Neden i\u015fe yar\u0131yorlar<\/h2>\n\n\n\n
Ana ekran bir tetikleyici<\/h3>\n\n\n\n
Renk de seni \u00e7eker<\/h3>\n\n\n\n
Biraz s\u00fcrt\u00fcnme \u00e7ok \u015fey de\u011fi\u015ftirir<\/h3>\n\n\n\n
Neden yetmiyor<\/h2>\n\n\n\n
Beyin s\u00fcrt\u00fcnmeye al\u0131\u015f\u0131r<\/h3>\n\n\n\n
Al\u0131\u015fkanl\u0131k silinmez: yerine ba\u015fkas\u0131 konur<\/h3>\n\n\n\n
Peki ya tu\u015flu telefon<\/em>?<\/h3>\n\n\n\n
As\u0131l soru: kilidi a\u00e7t\u0131\u011f\u0131nda ne g\u00f6rmek istiyorsun?<\/h2>\n\n\n\n
duqe’de bunu nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fcyoruz<\/h2>\n\n\n\n